उगा फुकाचा गर्व मानवी

रक्त वाहते तुझेच देवा

या तारांच्या नसानसांतून।

उगा फुकाचा गर्व मानवी

वीज निर्मिली कशाकशातुन।।

तुझ्या बलाने अखंड घडती

महासागरीं भरती ओहोटी।

उगा फुकाचा गर्व मानवी

धरणे बांधुन नद्या अडविती।।

शक्ति तुझी विश्वाला धरते

ग्रहतार्‍यांचे नृत्य चालते।

उगा फुकाचा गर्व मानवी

उपग्रहांना यान स्थापते।।

तुझ्याच नजरेखाली झाडे

अन्न निर्मिती निर्जीवातुन।

उगा फुकाचा गर्व मानवी

सर्वोत्क्रांत स्वतःस समजुन।।

कृपया दावी विश्वरूप तें

क्षणात सर्वां परमज्ञान दे।

उगा फुकाचा गर्व मानवी

क्षुद्र किड्यासम नष्ट होउदे!!

 

-अनिरुद्ध रास्ते 

सर्दी!

शेंबूड ओघळे तो, कफही बराच झाला

येई घशास लाली, स्वर घोगराही झाला!

वाटे पुसून झाले, तरी धार वाहू लागे,

बाहीस नाक लागे, संपे रुमाल ओला!

घेऊन खूप काढे, जीभेस रंग काळा

चघळून कैक गोळ्या, लागे मुखास चाळा!

वाटे पडूपडूसे, घेऊन घोंगडीला

तरी घालमेल राही, वळता जरी कुशीला!

घेई कधी जराशी, घुटक्यात एक व्हिस्की

कधी अद्रकी चहाची, शमवून एक हुक्की

मात्रा कधी प्रभावी, घेऊन औषधांची

सर्दीस घालवूनी, सुटका मिळे कदाची!!

चालेल एकवेळ, कधी हाड मोडलेले

बोटास कापलेले, अडकून चेंबलेले!

पोटात आम्ल चाले, वा जाळ काळजाला,

परि सर्दीनाम शाप, लागू नये कुणाला!

परि सर्दीनाम शाप, लागू नये कुणाला!

- अनिरुद्ध रास्ते

जहाज

दिसे एकले तारु तरंगे दूर सागरात

दुरून वाटे वहावले का खारप्रवाहात

हेलकावते लाटांवरती कधी वादळात

कधी सहज ते मार्गक्रमते निवांत वार्‍यात

भरून पोटी शिधा नि इंधन, व्यापारी चीजा

कप्तानासह खलाशी भरती उत्साह ताजा!

काय कोरले कपाळी माझ्या विचार ना शिवती

जहाजास त्या अथांग सागरी लोटुन ते देती

काय पाहिले कुणास ठाउक अशा जहाजाने

वादळवारे, उदय-अस्त, अन् आठवणी, स्वप्ने

समरे, चाचे, नवीन दुनिया, नवभूमी, खजिने

कधी खलाशी उन्मादित, कधी दिङ्मूढ मने!

आठवणींचा, अनुभवांचा घेऊन संभार

जात राहते एकटेच ते पुढे हळूवार

गंतव्याचे ठिकाण येता शांत उभे राही

काय पाहिले, काय भोगले, दिसू न ते देई

काय शिकावे अशा जहाजाकडून आपण हो?

पचवून मागील सारे, जीवन पुढे जात राहो!

-अनिरुद्ध रास्ते

मसालापुरी

पाणीपुरीभक्षण पूर्ण होता,

तोंडी चवींचा कल्लोळ असता,

घसा, नाक, जीभेवरी जाळ वाटे

तरी एक खाऊ अशी आस दाटे!

अशावेळी येई मग शांतिकन्या

मोहातुनी या मज सोडविण्या

हळू जात जिव्हासनी बैसते ती

'कुरुम्' नादिता पावती चित्तवृत्ती!

अशा खाद्यकर्मास नित्ये करावे

पाचापुरीयज्ञ त्यासी म्हणावे

पुजा लाभते जैसी फलश्रुतीने

पा.पु.ही लाभे मसालापुरीने!!!

-अनिरुद्ध रास्ते

कॉफी!

होऊन कडू अन् काळा

मी कपात पडलो होतो।

गरम त्यात डोक्याने

धुमसत आतुन होतो।।

येऊन तुझ्या स्निग्धाने

कशी कशिदाकारी केली।

रूपावर माझ्या आता

मी स्वतःच भाळत होतो!

जरि वरी पांढरा फेस

तरि आतुन धगधग क्लेश।

साखर तवहास्याची

मी हळूच झेलत होतो!

ढवळुनी कराने माया

निवविशी अपुले द्वैत

ओठांनी आता माझ्या

मी मलाच चुंबत होतो!

-अनिरुद्ध रास्ते

लाट

लाट येई पायी माझ्या

वाळूवर फुटतसे।

जाई परत निवांत

मला ओढू बघतसे!

ओढ सोडवत नाही

जातो कंबरखोलात।

धप्पा देई पाठीवर

जल्लोष एकक्षणात!

उसळत फेसाळत

येई एकामागे एक।

कधी आवाज गंभीर

कधी हेलावते मूक!

कधी एकटीच येई

कधी जोडीसाखळीने।

घेरु पाही चारी दीशा

पळतो मी शिताफीने!

अशी मैत्रीण ती माझी

लाट समुद्राची पोर।

खेळ खेळू युगे युगे

नाही आनंदाला पार!

- अनिरुद्ध रास्ते

जाळे मनिचे

अथांग निळ्यावर 

अर्धी पसरली पाने,

शंभरीतल्या पन्नाशीचा

आलेख काढला त्याने!

विणले वाटे 

विचारजाळे मनिचे

उरले कितितरी

अजून अनुभवण्याचे।

अल्याड जाळिच्या, 

भौतिक विश्व जे जगले

पल्याड राहिले, 

अनंत किती बघण्याचे।

या जाळ्यातच 

अडकला जिवाचा मासा

तुटेल जेव्हा, 

तो क्षण मुक्तिचा खासा!

-अनिरूद्ध रास्ते

पन्नाशी आली!

दुसर्‍या सत्राची तरुणाई आली

पुनर्जन्माची जणु नांदीच झाली

अनुभव, उत्साह घेऊन आली,

आली आली आली पन्नाशी आली!

युवाही नाही नि वृद्धही नाही,

उच्छृंखल नाही नि शिथिल नाही,

संयमासह शक्तीला घेऊन आली

आली आली आली पन्नाशी आली!

कुठे केसांना पांढरी किनार

कुठे नजरेला चाळीशी आधार

सुटलेली पोटं पट्यानी बांधली

आली आली आली पन्नाशी आली!

तूतूमैमै आता सोडून देऊ

मिळाले जे त्याचा आनंद घेऊ

हौसेने जगण्याची वेळ ही आली

आली आली आली पन्नाशी आली!

- अनिरुद्ध रास्ते

चिरंतन माझा कान्हा!

तो निघून गुपचुप गेला,

मन तिथेच अडले होते,

नाजूक तिच्या हातांनी

हृदयी धरले होते!

पाय निघेना झाला

तरी कर्तव्याची आस

सोडून तिच्यासह गेला

अपुल्या मोरपिसास!

झोपेत तिच्या वदनावर

असीम शांतता होती

अन् सौख्यसमाधानाची

भरती अखंड होती

वळताच कुशीला खुपली

जरी शय्या ती मखमाली

दर्शन मोरपिसाचे

गालांवर खुलवी लाली!

जरी दूर देहाने

तो कधीही, कितीका झाला

हृदयी प्रेमभराने

चिरंतन माझा झाला!!!

-अनिरुद्ध रास्ते

बरळिता!

बरळ बरळ बरळ किती

निकस काव्य बाईऽऽऽ

वृत्त-जातिप्रती झटता,

अर्थ कळत नाहीऽऽऽ

दंगुनी व्यंगात बधिर

बरळ बोलती,

निरस निरस कथवुनी

वृत्बंध तोडितीऽऽऽ

बरळाचा भंकससा 

गरळ ओकती,

थातुरमातुर परी शेवटी

स्फुटत स्फुटत जाईऽऽऽ

- अनिरुद्ध रास्ते

आपल्याला आपला चहाच बरा!

कुठे ती नक्षी नि कपाचा तोरा

वाफेची फुसफुस, फेसाचा नखरा

साधासुधा रांगडा मित्रच खरा

आपल्याला आपला चहाच बरा!

लावा रे फिल्टर, गाळा रे कट

उरकतच नाही, काही पटापट

किटलीतून ओता, नि समोर धरा!

इतका सोपा आपला चहाच बरा!

कुठेही उकळा, कसाही गाळा

चिमट्याने पिळा, पिशवीतून घोळा

वेळेला कामाचा मित्रच खरा

आपल्याला आपला चहाच बरा!

हिच्या काही गोतांनी केली फितुरी

मैत्रीण जोडली काळी चिकोरी

'फिल्टर' नावें झाली दक्षिणी सुंदरा!

तरीही आपल्याला चहाच बरा!

वडे आणि भज्यांसंग हिचे नाही जमत

उभी नाही राहत ही पावसात भिजत!

तिथे येतो मदतीला उबेचा झरा,

आपल्याला आपला चहाच बरा!

कुठेही असतो, कधीही मिळतो

मित्रांच्या कोंडाळ्यात मिसळून जातो

अमृताला येतील का कशायाच्या सरा?

आपल्याला आपला चहाच बरा!

आपल्याला आपला चहाच बरा!

- अनिरुद्ध रास्ते

समुद्राचे स्वगत!

मी आतुर करण्या स्वतःवर कुरघोडी

भेटण्या किनार्‍या, नसे तमा मज थोडी

कधी वाळूवर पसरून घालवी शक्ती

कधी दगडांवर धडकून डोके फोडी

काय मिळे मज करून अट्टाहास

नकळे, परी हे बल बाहेरिल खास!

हेलावी मजला सतत पुढे अन मागे

उचंबळवे कधी, फणा काढण्या लावे

समजत नाही कसे आवरू मजला

अहंकार हा अजून नाही सुटला

कोण घडवितो असला जीवनप्रवास

नकळे, परी हे बल बाहेरिल खास!

गुरुत्व जसे बाहेरिल खेळवी मजला,

बांधून तसेही ठेवी, कुणी आतुनी मजला

दिसलो जरि का उच्छृंखल बाहेरी

खोलात अनोखी सजली दुनिया भारी

कसे निर्मिले उदरी या विश्वास

कळले, बल हे अंतरातले खास!

सांगतो तुम्हाला, गुपित मला जे कळले

सांगावे वाटे, जरी कुणी मला ना पुसले

घेतला तुम्ही जर ध्यास आत्मज्ञानाचा

आणिक केला प्रयास अखंड साचा

जरी बाह्यप्रभावे, डळमळला विश्वास

बल अंतरातले सक्षम बनवी स्वतःस!

-अनिरुद्ध रास्ते

हिमालय!

स्तब्ध उभा तो तिथे दूरवरी

हिमालयाचा उंच कडा।

भीष्मपित्यासम आधारासह

कणखरतेचा देई धडा।

प्रचंड भिंती, खोल कपारी

सोंडा अन् ताशीव कडे।

बर्फातुनही डोके काढती

अदम्य टोकाची शिखरे।

जनक असा हा शतकन्यांचा

सागरास त्यां दान करी।

पुण्य महत्तम मिळवून सारे

बिंदु सगर्व सर्वोच्च धरी।

एक जावया शांत ठेवण्या

दिला राहण्या कैलास।

जावई दुसरा पूर्वपश्चिमी

पाय धुवुनी तोषवी त्यास।

असा हिमालय पर्वतराजा

मुकुट पृथ्वीचा मज भासे।

विश्वरूप ते अजस्त्र पाहुन

नकळत होइ नतमस्तकसे!

-अनिरुद्ध रास्ते

 

निर्झर

खळखळ वाहत निर्झर धावे

हिरव्या घनवनराजीमधुनी

जिना उतरते अल्लड कन्या

पायांमध्ये पैंजण घालुनी!

जणु घातला शुभ्र झगा अन्

नक्षी काढली तुषार गुंफुनी

जलबिंदूंची माळ गळा अन्

घुंघट धरला जलधारांनी।

दाखवि सुंदर पदलालित्य

उसळत अवखळ दगडांमधुनी

जणु नाचते नृत्य अप्सरा

अवतरली बघ स्वर्गामधुनी।  

विसरून सगळे जग भवताली

टिपत दृश्य मी स्तब्ध होउनी

समजुन चुकलो मनोमनी मी

जगुया जीवन पुरे यौवनी!!

- अनिरुद्ध रास्ते

वळणावर!

कशास छळसी स्वतः जिवाला

आठव काढून या वळणावर,

तिथेच मी तर भरुन राहिले

अनुभव मजला इथेच क्षणभर!

कधी वार्‍यावर स्वार होउनी

तुला बिलगते मी नाजुकसर,

गंध होउनी कधी फुलांचा

जादू करते तव श्वासांवर।

रूप घेउनी पानफुलांचे

तिथेच फुलते मी झाडांवर,

शरीर जरी का पडले शिशिरी

चुंबू बघते तुझेच पद, कर!

पाउस होउन कधी मी अवखळ

भिजवू बघते तुझेच आंतर,

कधी कवडसा होत उन्हाचा

निसट-भेटते कधी क्षितिजावर।

नकोस होऊ हळवा वेड्या,

मीलन आपुले असे निरंतर

जवळिक इतकी आपल्यातली

तुझ्याच ह्रदयी माझे मंदिर!

-अनिरुद्ध रास्ते

पिंपळ

मजबुत, लवचिक फांद्या घेउन
आकाशास गवसावे।
दणकट बांधा उभा रोवुनी
वर्षे अनेक जगावे।।

सळसळ गंभीर, गूढ तयाची
वार्‍यासंग झुलावे।
लक्ष वेधतो जणु हलवुनी
लक्षलक्ष तळवे।।

पारासह, वाड्यांसह जीवन
एकनिष्ठ कंठावे।
कुठे रुजावे, कसे जगावे
याच्याकडून शिकावे।।

- अनिरुद्ध रास्ते

मी तुझा अन् माझी तू!

तीळ मी, अन् गूळ तू,

स्निग्ध मी, अन् गोड तू।

सूक्ष्म मी, अन् विश्व तू

मी तुझा, अन् माझी तू!!

रेघ मी अन् ओाघ तू

रंग मी अन् भाव तू

विषय मी अन् अर्थ तू

मी तुझा, अन् माझी तू!!

चक्र मी अन् अक्ष तू

वेग मी, आवेग तू

चंद्र मी, अन् पृथ्वी तू

मी तुझा अन् माझी तू!!

- अनिरुद्ध रास्ते

अश्वमेध हा यंत्रयुगाचा

यंत्रे फिरती, पिळती, कुटती
तोडुन, कापुन, पुन्हा जोडती
ध्यास घेतला नवनिर्मितिचा
अश्वमेध हा यंत्रयुगाचा।

धूर ओकती, विषें सोडती
प्रदूषणाचे डोंब उसळती
क्षणही एक ना सोडायाचा
अश्वमेध हा यंत्रयुगाचा!

माना मोडुन रात्र जागती
कळपाटीवर हात चालती
जीव घुसमटे संगणकाचा
अश्वमेध हा यंत्रयुगाचा!

अजिंक्य अमुचा प्रगतीवारू
अडविता कुणी युद्धही करू
माथीं शिरला गर्व प्रगतिचा
अश्वमेध हा यंत्रयुगाचा!

निसर्ग देई मग चपराक
कंप, त्सुनामी, विषाणु एक
पाय अडखळे पूर्ण जगाचा
अश्वमेध हा यंत्रयुगाचा!

श्वास एकदा घेई मानवा
जपून वापरी निसर्गठेवा
तुलाच तुडविल तव कर्माचा
अश्वभेध हा यंत्रयुगाचा!

- अनिरुद्ध रास्ते

 

रीत मानवी

उमलत होतो भल्या सकाळी,

आईच्या मी अंगावरती

मानत होतो आभार तिचे अन्

सुगंध पसरुनी वार्‍यावरती

रंग उधळुनी भुलवित होतो

मधुमक्षीसह मी भ्रमरांना

नाजुक बोटे मज स्पर्शावी

अशीच होती मनी कामना!

हात एक नाजुकसा आला,

आः!! मजला तोडुन गेला,

टाकुन इतरांसह  परडीत

आनंदाने पुढे चालला!

किती कुळांची किती भावंडे

परडीमध्ये तशीच पडली

तुटली जरी का मातांपासुन

रंग,सुगंध उधळीत राहिली!

ताटातुट घडवून आमुची

प्रणया वा भक्तीला सजवी,

आवड असली अप्पलपोटी!

हीच तुझी का रीत मानवी?

वसंतगीत

वसंत फुलला वनावनातुन

रंग प्रकृती खेळतसे

विविध फुलांतुन ओसंडुन ये

ऋतुराजाचे प्रेम असे।

पीतरंग हा रंगराज जणु

उत्सव त्याचा आज असे

फुल्ल धुमारे सांगत येती

राजाचे प्रतिहारी जसे।

अंश सांडला चंडांशुचा

झेलुन धरिती तरू शिरी

चालुन दमला रवी नभातच

घाम टपकला धरेवरी।

घोस फुलांचे बहरुन येती

उधळत पराग सगळिकडे

नवनवरीला हळद लागली

पिवळे कर तळहात गडे।

जेजुरगडचा खंडेराया

उत्साहाने जणु डोले

पहा वाटला प्रसाद त्याचा

येळकोटचे चांगभले।

वसंत उत्सव इथे मांडला

उत्साहे गाऊ गीत

पीतरंग हा सांगत आला

अमर तुझीमाझी प्रीत!

- अनिरुद्ध रास्ते